İran’da 28 Aralık 2025’te ekonomik kriz nedeniyle başlayan protestolar, kısa sürede rejim karşıtı topyekün bir halk ayaklanmasına dönüştü.

İnternetin kesildiği, çatışmaların şiddetlendiği ülkede ölü sayısı 500’ü aşarken; ABD ve İsrail’den peş peşe “müdahale” sinyalleri geliyor. İşte 5 maddede İran’daki son durum…

1. Kıvılcım Ekonomiydi, Yangın Rejime Döndü

Protestoların fitili, İran riyalinin döviz karşısında tarihi değer kaybı yaşaması ve esnafın kepenk kapatmasıyla ateşlendi. Tahran’da başlayan gösteriler, 2 hafta içinde 31 eyaletin tamamına yayıldı. İlk etapta ekonomik taleplerle sokağa çıkan halk, kısa sürede yönetim karşıtı sloganlarla kamu binalarını ve polis araçlarını hedef almaya başladı.

2. Hamaney ve Pezeşkiyan’dan Farklı Sesler

İran yönetiminde krizin yönetimi konusunda çatlaklar görülüyor:

• Ali Hamaney: Olayları “düşman işi” olarak nitelendirdi ve “kaosçulara hadleri bildirilmelidir” diyerek sert müdahale sinyali verdi.

• Mesud Pezeşkiyan: Daha ılımlı bir ton kullanarak, “İnsanlar memnun değilse bu bizim hatamızdır, sorumluluk bizdedir” itirafında bulundu ve diyalog talimatı verdiğini açıkladı.

3. Trump ve Netanyahu’dan “Özgürlük” Mesajları

Batı cephesinde ise hareketlilik hakim.

• Donald Trump: “Eğer barışçıl göstericiler öldürülürse, ABD yardıma koşacaktır” diyerek Tahran’ı tehdit etti. Ayrıca Elon Musk ile Starlink üzerinden İran’a internet sağlama konusunu görüştüğünü belirtti.

• Binyamin Netanyahu: “Pers ulusu yakında zulümden kurtulacak” diyerek göstericilere açık destek verdi.

4. Bilanço Ağırlaşıyor: 544 Ölü, 10 Binden Fazla Gözaltı

İnsan hakları örgütlerinin (HRANA) paylaştığı 11 Ocak 2026 tarihli veriler durumun vahametini ortaya koyuyor:

• Can Kaybı: 8’i çocuk olmak üzere 544 kişi hayatını kaybetti.

• Güvenlik Güçleri: Çatışmalarda 111 emniyet görevlisi yaşamını yitirdi.

• Gözaltı: 10 bin 681 kişi tutuklandı.

• Tahribat: Tahran Belediye Başkanı; onlarca cami, banka, hastane ve itfaiye aracının kullanılamaz hale geldiğini duyurdu.

5. ABD Masadaki Seçenekleri Netleştiriyor

Pentagon ve Beyaz Saray’ın 13 Ocak’ta kritik bir brifing alması bekleniyor. Masada 3 temel senaryo var:

1. Siber Savaş: İran altyapısına yönelik gizli siber saldırılar.

2. Starlink Operasyonu: Dijital egemenliği ihlal ederek uydu terminallerini ülkeye sokmak.

3. Kinetik Olmayan Müdahale: Şimdilik askeri hava saldırısı yerine ekonomik ve dijital baskının artırılması planlanıyor.

   

   ANALİZ | İran Ekonomisi Neden Çöktü? Halkı Sokağa Döken 5 Temel Sebep

   Özet: İran’da 28 Aralık’ta başlayan olayların temelinde sadece siyasi talepler değil, yıllardır biriken devasa bir ekonomik enkaz yatıyor. Peki, petrol zengini İran nasıl bu noktaya geldi? İşte İran ekonomisini felç eden kronik sorunlar…

   ---

   1. Riyalin Serbest Düşüşü ve Hiperenflasyon

   İran Riyali, döviz karşısında son yılların en büyük değer kaybını yaşadı. Halkın alım gücü bir gecede yarı yarıya erirken, temel gıda maddelerine (ekmek, yumurta, süt) gelen %200’ü aşan zamlar, dar gelirli kesimi “hayatta kalma” mücadelesine itti.

   2. Kronik İşsizlik ve Umutsuz Gençlik

   Ülkede üniversite mezunu genç nüfus arasındaki işsizlik oranı %30’ların üzerine çıkmış durumda. Gelecekten umudunu kesen gençler, ekonomik durgunluğun faturasını yönetime kesiyor. Protestolarda ön saflarda gençlerin ve öğrencilerin olması bu durumun en net göstergesi.

   

   3. Uluslararası Yaptırımların Boğucu Etkisi

   ABD’nin geri döndürdüğü ve kademeli olarak ağırlaştırdığı yaptırımlar, İran’ın can damarı olan petrol ihracatını neredeyse durma noktasına getirdi. Bankacılık sisteminden dışlanan Tahran, dış ticaret yapamaz hale gelince döviz krizi kaçınılmaz oldu.

   4. Yolsuzluk ve Kaynakların Yanlış Kullanımı

   İran halkı, ülkenin kısıtlı kaynaklarının yurt içindeki refah yerine Lübnan, Suriye ve Yemen gibi bölgelerdeki vekalet savaşlarına harcanmasına büyük tepki gösteriyor. Sokaklarda atılan “Gazze’ye değil, Lübnan’a değil, hayatımı İran’a feda ederim” sloganları bu tepkinin sembolü haline geldi.

   5. Esnafın İflas Eşiğine Gelmesi (Çarşı Grevleri)

   İran siyasetinin tarihsel olarak en güçlü dinamiklerinden biri olan “Çarşı” (esnaf), artan maliyetler ve istikrarsız kur nedeniyle kepenk kapattı. Tahran esnafının greve gitmesi, ekonomideki yangının artık kontrol edilemez boyutta olduğunun kanıtı olarak görülüyor.